الشيخ رسول جعفريان وديگران

374

نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)

اوائل قرن ششم ، يكى از منابع اصلى وى كتاب المنتظم ابن جوزى بوده است . طبق معمول ، ابتدا وقايع هر سال بيان شده و در ادامه ، شرح حال درگذشتگان آن سال ارائه مىشود . بخش سيرهء نبوى اين كتاب كه در ضمن به صورت مستقل نيز تدوين و چاپ شده ، يكى از بخشهاى اصلى كتاب البداية و النهايه است . در اين قسمت ، مؤلف از آثار فراوانى بهره برده كه گفتار حاضر در شناخت منابع اين بخش از تاريخ اوست . وى خود تلخيصى هم از اين سيرهء خود نوشته است كه با نام الفصول فى سيرة الرسول به چاپ رسيده است . افزون بر آن كه سيرهء نبوى البداية و النهايه به طور مستقل چاپ شده ، بخش مفصل « شمائل رسول الله ( ص ) و دلائل نبوته و فضائله و خصائله » هم به طور جداگانه انتشار يافته است . به جز آثارى كه گذشت ، برخى از تأليفات وى نيز تاكنون به صورت مخطوط باقى مانده است . جامع المسانيد ، كتاب التكميل فى معرفة الثقات و الضعفاء و المجاهيل ، طبقات الشافعيه و شرح بخشى از صحيح بخارى و شمارى آثار ديگر ، از اين جمله‌اند . از آن جايى كه ابن كثير اولا حنبلى و ثانيا از علاقه‌مندان ابن تيميه است ، مواضع ضد شيعى آشكارى دارد . او در انكار برخى از فضايل امير المؤمنين ( عليه السلام ) ، از ابن تيميه پيروى كرده و به خصوص تحت تأثير كتاب منهاج السنه او قرار دارد . مواضع ضد شيعى او در سراسر البداية و النهايه ، آنجا كه به شرح و بيان برخى از رخدادهاى مربوطه به شيعه مىپردازد ، آشكار است . آنچه در اينجا آمده ، ترجمهء بخشى از كتابى است با عنوان الامام ابن كثير ، كه در آن ، ضمن پرداختن به شرح حال وى ، به تفصيل از كتاب البداية و النهايه و مصادر آن سخن گفته شده است . منابع سيرهء نبوى در البداية و النهايه سيرهء ابن اسحاق ( م . 151 ه . ) مهمترين سيره‌اى است كه در تكوين بخش خاص سيرهء البداية و النهايه به كار گرفته شده است ؛ همچنان كه سيرهء ابن هشام و الروض الانف سهيلى و آثار ديگرى در سيره و تاريخ و مغازى نيز هر كدام به سهم خود ، در شكل دهى بخش سيرهء البداية و النهايه ، ايفاى نقش كرده‌اند . در واقع ، ابن كثير چنان شيفتهء سيرهء ابن اسحاق بوده كه آن را اصل قرار داده و از آن با تعبير « پرچمى هدايتگر و افتخارى سزاوار كه به گفتهء شافعى همه ريزه‌خوار سفره آن هستند » ياد كرده است . وى سخن شافعى را در چندين